KOMENTARZ BIBLIJNY
Słowo Boże czytane u źródeł
Paweł Trzopek OP
Wj 17,3–7
Czas wędrówki przez pustynię po wyjściu z Egiptu to czas oczyszczania ludu wybranego. Izraelici wielokrotnie buntowali się przeciw Bogu i Jego wysłannikowi Mojżeszowi. Zapominali o ciężkiej pracy, krwawych prześladowaniach, a chcieli pamiętać tylko o garnkach pełnych mięsa i chlebie, który jadali do syta (Wj 16,3). Bóg pokazał, że potrafi zadbać o życie swojego ludu, może go nakarmić i napoić.
Ze względu na specyficzną strukturę geologiczną niektórych dolin na Synaju czy w okolicach Morza Martwego zdarza się, że warstwa wodonośna jest dostępna w zboczu doliny. W Izraelu takie zjawisko można zobaczyć m.in. w dolinie Wadi Arugot niedaleko izraelskiego parku narodowego En Gedi nad Morzem Martwym. Woda dosłownie wypływa tam ze skały.
Ps 95
Psalm 95 jest medytacją nad tym, co słyszeliśmy w pierwszym czytaniu. Serce ludu było twarde. Nie chciano słuchać głosu Boga. Tymczasem to właśnie On jest zbawcą, opiekunem i pasterzem. Tylko On może zapewnić prawdziwy pokarm i napój. Mamy oddawać Mu chwałę i wielbić Go, a nie buntować się i szemrać przeciw Niemu.
Massa oznacza „kuszenie”, meriba zaś „kłótnię”. Biblijne nazwy często posiadają znaczenie symboliczne. Izraelici byli kuszeni do nieposłuszeństwa Bogu i Mojżeszowi, kłócili się z nimi i między sobą. W późniejszej tradycji biblijnej Massa i Meriba są synonimem sytuacji buntu przeciw Bogu.
Rz 5,1–2.5–8
Święty Paweł zwraca się do wspólnoty, której jeszcze osobiście nie zna. Dlatego jego najdłuższy list jest jednocześnie najbardziej ogólny. Przedstawia podsumowanie nauki o usprawiedliwieniu przez wiarę w Jezusa Chrystusa, a nie przez wykonywanie uczynków Prawa Mojżeszowego. W Kościele rzymskim byli obecni zarówno chrześcijanie pochodzenia żydowskiego, jak i ci, którzy pochodzili z pogaństwa. Możemy przypuszczać, że i tam pojawiały się kontrowersje dotyczące tego, czy wyznawcy Chrystusa mają nadal przestrzegać żydowskich tradycji i przepisów religijnych. Święty Paweł jasno prezentuje stanowisko wypracowane wspólnie przez apostołów (Dz 15). Wskazuje, że źródłem usprawiedliwienia i przebaczenia grzechów jest jedynie śmierć Chrystusa. Co więcej, Paweł podkreśla, że Jezus umarł za nas przed naszym nawróceniem, „gdy byliśmy jeszcze grzesznikami”. Tylko Jego łaska jest w stanie wyrwać nas z niewoli grzechu.
Grecki termin asthenes znaczy „słaby, chory”. W Nowym Testamencie pojawia się jako określenie tych, których Jezus czy apostołowie uzdrawiają z różnych chorób (Łk 10,9). Może się też odnosić do stanu duchowej choroby, jaką jest grzech. Jezus umiera, aby nas, chorych i słabych grzeszników, uzdrowić.
J 4,5–42
Sychar utożsamia się z miastem Sychem, leżącym u stóp gór Garizim i Ebal, około 50 km na północ od Jerozolimy. Nazwa pojawia się już w pochodzących z III tysiąclecia przed Chr. tabliczkach klinowych z Ebli (dzisiejsza Syria). W Biblii napotykamy ją po raz pierwszy w związku z Abrahamem – tam otrzymał on od Boga obietnicę ziemi na własność (Rdz 12,6–8). Dziś miasto nosi nazwę Nablus i znajduje się na terenie Autonomii Palestyńskiej.
Księga Rodzaju (33,18–19) wspomina o osiedleniu się Jakuba i jego rodziny w Sychem na zakupionym od miejscowych mieszkańców kawałku pola. Późniejsze żydowskie tradycje wspominają, że studnia, przy której Jakub spotkał Rachelę (Rdz 29), w cudowny sposób się przemieszczała wszędzie tam, dokąd patriarcha wędrował ze swymi stadami. Ostatecznie zaś zatrzymała się właśnie w Sychem, na obrzeżach starożytnego miasta. Obecnie nad Studnią Jakubową znajduje się prawosławny kościół. Studnia ma 41 m głębokości i jest wykuta w litej skale.
Żydzi czas od wschodu do zachodu słońca dzielili na 12 godzin. Pierwszą godziną była 6 rano, drugą 7 rano itd. Godzina szósta była to zatem połowa dnia, jego najgorętsza pora. Po wodę zaś kobiety przychodziły albo rankiem, albo wieczorem. Samarytanka przychodzi w południe – być może dlatego, że znajdowała się na marginesie społeczności ze względu na swoje wielokrotne małżeństwa i obecne życie w konkubinacie.
Jezus raz jeszcze będzie odczuwał pragnienie, kiedy będzie już wisiał na krzyżu. Potem powie: „wykonało się” i przekaże Ducha (J 19,28–30).
Tą wodą jest Duch Święty (J 7,37–39). Wytryśnie ona z boku Jezusa wywyższonego na krzyżu (J 19,31–37).
Na górze Garizim znajdowała się samarytańska świątynia. Do dziś na tym miejscu Samarytanie składają ofiarę paschalną.
Nowy kult ustanowiony przez Mesjasza nie będzie związany z żadnym konkretnym miejscem. Będzie on się dokonywał w mocy Ducha Świętego i przez ofiarę samego Chrystusa, który sam siebie objawia jako Prawdę (J 14,6).
Do przekazania wiary konieczne jest świadectwo, a następnie doświadczenie osobistego spotkania z Jezusem. Temat świadectwa jest jednym z głównych motywów Czwartej Ewangelii. Świadczyć mają nie tylko uczniowie – najważniejszym Świadkiem jest sam Jezus, Wcielone Słowo, który świadczy o Ojcu.